Kilitlenen İnsan

İnsan, kendisini ifade eden bir varlık olarak tanımlanır; düşünen, konuşan ve hisseden… Ancak bu tanımın içinde çoğu zaman gözden kaçan bir gerçek vardır: İnsan, aynı zamanda kendini susturabilen tek varlıktır. Bu susturma, dışsal bir baskının sonucu değil; çoğu zaman bilinçli ya da yarı bilinçli bir tercihtir. Vicdanın sesini kısmak, gerçeği görmezden gelmek ve hayatı yüzeysel bir şekilde yaşamak, modern insanın en belirgin eğilimlerinden biri haline gelmiştir.

Günümüz insanı, bilgiye ulaşmanın en kolay olduğu çağda yaşamasına rağmen, anlamdan en uzak dönemlerinden birini deneyimlemektedir. Araçlar çoğalmış, imkânlar artmış, ancak içsel derinlik giderek azalmıştır. İnsan, elinde yazacak kalem olmasına rağmen yazmaz; söyleyecek sözü olmasına rağmen susar. Bu suskunluk, basit bir sessizlik değil; bir tür içsel kilitlenmedir. Düşünce üretmeyen, sorgulamayan ve kendini geliştirmeyen birey, zamanla kendi iç dünyasına yabancılaşır.

Dünya ise bu süreçte olduğundan çok daha karmaşık ve önemli bir yer gibi algılanır. Oysa gerçekte, insanın gözünde büyüttüğü pek çok şey geçici ve yüzeyseldir. Maddi kazanımlar, statü arayışı ve bitmeyen hırslar, bireyi sürekli bir koşuşturmanın içine sürükler. Bu koşuşturma, insanı hem yorar hem de gerçek sorularla yüzleşmekten uzaklaştırır. İnsan, peşinden koştuğu şeylerin neden peşinden koştuğunu bile sorgulamaz hale gelir.

Bu yüzeysellik, en çok değerler alanında kendini gösterir. İnanç, ahlak ve sorumluluk gibi kavramlar, çoğu zaman yalnızca belirli zaman dilimlerine sıkıştırılır. Zor anlarda hatırlanan, rahat zamanlarda ise unutulan bir anlayış hâkim olur. İnsan, sıkıntıya düştüğünde yönelir; ancak bolluk ve rahatlık içinde bu yönelişi sürdüremez. Bu durum, samimiyetin yerini alışkanlıkların aldığı bir yaşam biçimini ortaya çıkarır.

Daha da dikkat çekici olan ise insanın bu çelişkilerin farkında olmasına rağmen değişim göstermemesidir. Ne yapılması gerektiğini bilir, doğruyu tanır; ancak uygulamaya gelince geri çekilir. Çünkü değişim, konfor alanından çıkmayı gerektirir. Bu yüzden birey, bildiği doğrular ile yaşadığı hayat arasında bir mesafe oluşturur. Bu mesafe zamanla büyür ve insan, kendi içinde parçalanmış bir varlık haline gelir.

Hayatın ilerleyen dönemlerinde ise bu durumun sonuçları daha net bir şekilde ortaya çıkar. Zaman geçtikçe fırsatlar azalır, alışkanlıklar kökleşir ve değişim ihtimali zayıflar. İnsan, sahip olduğu maddi imkânların ya da biriktirdiği değerlerin kendisini kurtaracağını zanneder. Oysa gerçeklik çok daha farklıdır: Ne para, ne statü ne de dünyevi başarılar, insanın içsel boşluğunu doldurabilir.

En sarsıcı gerçek ise hayatın sonuna yaklaşıldığında anlaşılır. Konuşamayan bir beden, hareket edemeyen bir varlık ve geriye dönüp değiştirme imkânı olmayan bir geçmiş… Bu noktada insan, yıllarca susturduğu vicdanın aslında kendisine yol göstermek için var olduğunu fark eder. Ancak bu farkındalık çoğu zaman geç gelir. Artık konuşmak mümkün değildir; çünkü dil susmuş, el hareketsiz kalmış ve gönül kilitlenmiştir.

Sonuç olarak insanın en büyük sorunu cehalet değil, bildiği halde harekete geçmemesidir. İçsel kilitler dışarıdan değil, içeriden kapanır. Ve bu kilitler açılmadıkça, insan ne kadar konuşursa konuşsun aslında suskun kalmaya devam eder. Bu yüzden asıl mesele, dış dünyayı değiştirmek değil; insanın kendi içindeki kilitleri fark edip onları çözebilmesidir. Çünkü gerçek özgürlük, ancak vicdanın sesi yeniden duyulabildiğinde mümkün olur.